Trong thương mại trái cây tươi, mỗi thị trường nhập khẩu đều có yêu cầu kiểm dịch thực vật (KDTV) riêng. Đối với các loại trái cây có nguy cơ mang theo ruồi đục quả (fruit fly) như thanh long, xoài, vải, nhãn, chôm chôm, việc áp dụng biện pháp xử lý sau thu hoạch là điều kiện tiên quyết để được thông quan. Một trong những phương pháp phổ biến và được chấp nhận rộng rãi là xử lý hơi nước nóng (Vapor Heat Treatment – VHT).
Vì sao VHT là bắt buộc?
Ruồi đục quả là đối tượng KDTV nguy hiểm, có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho nông nghiệp nước nhập khẩu. Các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Úc, New Zealand yêu cầu trái cây tươi phải được xử lý nhiệt để tiêu diệt trứng và ấu trùng ruồi đục quả trước khi nhập khẩu. VHT sử dụng hơi nước nóng ở nhiệt độ và độ ẩm được kiểm soát để nâng nhiệt độ tâm trái lên ngưỡng gây chết côn trùng (thường 46–47°C trong một khoảng thời gian nhất định). So với xử lý bằng hóa chất hoặc chiếu xạ, VHT được ưa chuộng vì không để lại dư lượng, an toàn cho người tiêu dùng và ít ảnh hưởng đến môi trường.
Quy trình vận hành VHT
Quy trình VHT tiêu chuẩn gồm các bước chính: (1) Phân loại và làm sạch trái trước xử lý; (2) Xếp trái vào khay hoặc thùng nhựa có lỗ thông khí, đảm bảo hơi nóng lưu thông đều; (3) Đưa vào buồng VHT, gia nhiệt từ từ bằng hơi nước bão hòa để tránh sốc nhiệt; (4) Duy trì nhiệt độ tâm trái ở ngưỡng yêu cầu (ví dụ 46,5°C) trong thời gian quy định (thường 30–60 phút tùy loại trái và thị trường); (5) Làm nguội nhanh bằng không khí hoặc nước mát để hạ nhiệt độ tâm xuống dưới 20°C; (6) Chuyển sang công đoạn đóng gói và bảo quản lạnh. Toàn bộ quá trình được giám sát tự động và ghi nhật ký nhiệt độ để phục vụ truy xuất và kiểm tra của cơ quan KDTV.
Ảnh hưởng đến chất lượng và hạn dùng
VHT có thể gây ra một số thay đổi trên trái: mềm hơn, giảm độ cứng, thay đổi màu sắc vỏ, và đôi khi ảnh hưởng đến hương vị nếu xử lý quá nhiệt hoặc không đúng kỹ thuật. Tuy nhiên, khi được vận hành đúng chuẩn, tác động là tối thiểu. Đối với thanh long và xoài, VHT thường làm giảm nhẹ độ Brix (khoảng 0,5–1%) và tăng tốc độ chín sau xử lý. Hạn dùng của trái sau VHT có thể ngắn hơn so với trái không xử lý, do đó cần kết hợp chuỗi lạnh nghiêm ngặt và thời gian vận chuyển hợp lý. Các lô hàng đi Nhật Bản thường yêu cầu duy trì nhiệt độ 5–10°C sau VHT và tiêu thụ trong vòng 2–3 tuần.
Lưu ý cho nhà nhập khẩu
Khi đặt hàng từ Việt Nam, nhà nhập khẩu cần xác nhận rõ yêu cầu KDTV của nước mình, loại trái và giống, vùng trồng được phép, cơ sở VHT đã được công nhận. TFIMEX cung cấp trái cây tươi đã qua VHT theo tiêu chuẩn của từng thị trường, kèm hồ sơ truy xuất và chứng nhận đầy đủ. Để được tư vấn cụ thể về quy cách, thời gian xử lý và lịch trình vận chuyển, vui lòng liên hệ export@tfimex.vn.
